LƯU Ý: THẠCH KIẾN XUYÊN VÀ XUYÊN PHÁ THẠCH LÀ HAI DƯỢC LIỆU KHÁC BIỆT HOÀN TOÀN CẢ VỀ CÔNG NĂNG CHỦ TRỊ VÀ NGUỒN GỐC.
Tên khoa học: Salvia chinensia Benth.
Tên Hán văn: 石见穿
Tên gọi khác: Tử sâm, ngũ phong hoa, tiểu đan sâm, nguyệt hạ hồng, ô tiêu thảo, mặc diện phong, đại phát hãn, thạch đã xuyên, thạch đại xuyên, tử đơn hoa, bán chi liên (lưu ý: không phải loài Radix Scutellariae barbatae), hoạt huyết thảo.
Tính vị: tân, khổ, vi hàn.
Quy kinh: Can, tỳ.
Công năng: Hoạt huyết hóa ứ, thanh nhiệt lợi thấp, tán kết tiêu thũng.
Chủ trị: Dùng trong trường hợp kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh, kinh bế, băng lậu, tiện huyết, thấp nhiệt hoàng đản, nhiệt độc huyết lợi, lâm thống, phong thấp cốt thống, đới hạ, sang thủng, nhũ ung, trật đả tổn thương, ma phong.
Tác dụng dược lý chính:
- Nâng cao khả năng chống oxy hóa: Các flavonoid trong thạch kiến xuyên thông qua tác dụng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào tránh khỏi tác dụng gây hại của các gốc tự do, từ đó làm giảm tổn thương gan và bảo vệ tế bào gan.
- Hoạt huyết hóa ứ, nhuyễn kiên tán kết: có thể thúc đẩy tuần hoàn, tán ứ, nhuyễn kiên, tính chất ôn hòa, ít gây hại cho cơ thể con người, đối với nhiều bệnh thông thường như viêm nội mạc tử cung, lượng thạch kiến xuyên thích hợp, có thể làm giảm đáng kể tình trạng của bệnh nhân.
- Dự phòng ung chứng: Các polysacarit tự nhiên có trong thạch kiến xuyên có thể ngăn chặn tế bào của con người trở thành ung thư, đồng thời cũng có thể ức chế sự phát triển của tế bào ung thư trong cơ thể con người, dùng điều độ có thể giảm tỷ lệ mắc bệnh ung thư. Thạch kiến xuyên cũng thích hợp cho những bệnh nhân ung thư, nó có thể ngăn chặn sự lây lan của tế bào ung thư và giảm tác hại của xạ trị và hóa trị đối với cơ thể con người.
Ứng dụng lâm sàng:
I. Bệnh phụ khoa:
Trong điều trị u xơ tử cung và lạc nội mạc tử cung: trên lâm sàng Thái Tiểu Tôn chia thành 2 giai đoạn là kinh gian kỳ và nguyệt kinh kỳ.
Kinh gian kỳ: tính từ sau hành kinh dùng quế chi phục linh phương (vân phục linh 12, quế chi 3, xích thược, đan bì, đào nhân mỗi vị 10). Người có thể trạng yếu cần gia đảng sâm để phù chính, khu tà.
- Đối với lạc nội mạc tử cung gia tạo giác thích 30g, chích miết giáp 9g, thạch kiến xuyên 10g, tam lăng 10g, nga truật 10g, thủy điệt 10g.
- Đối với u xơ tử cung gia quỷ tiển vũ 20g, thủy điệt 5g, địa miết trùng 5g, hạ khô thảo 12g, hải tảo 10g chuyên để hoạt huyết hóa ứ.
- Tam lăng, nga truật trục ứ thông lạc tiêu tích; quỷ tiển vũ có công năng phá ứ tán kết, lại vừa liệu băng chỉ huyết; hạ khô thảo, hải tảo nhuyễn kiên tán kết; tạo giác thích, chích giáp phiến (chích miết giáp) cùng có công dụng thông lạc bài độc, tiêu thủng; thạch kiến xuyên thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết tiêu thủng.
- Trong phương còn gia thủy điệt, địa miết trùng để tăng cường công lực tiêu kiên sưu thế (tiêu u, và hướng động tới khối u), trong Thần nông bản thảo kinh cho rằng có thể “trục ác huyết, ứ huyết, kinh nguyệt bế, phá ứ tích tụ, lợi thủy đạo).Một số bệnh nhân u xơ tử cung có biểu hiện lượng kinh nguyệt quá nhiều, hoặc vong hành (xuất huyết bất thường) thì bài thuốc này nên dùng sau sạch kinh, 3 tháng là 1 liệu trình (nội dị phương số 3: vân phục linh 12, quế chi 4.5, xích thược, đào nhân, mẫu đơn bì mỗi vị 10g, tạo giác thích 20g, quỷ tiễn vũ 20, thạch kiến xuyên 15g)
Y văn ghi nhận dùng thạch kiến xuyên 15g sắc uống mỗi ngày có thể điều trị vô sinh do tắc ống dẫn trứng, và viêm vùng chậu mãn tính. Trong các đơn điều trị LNM tử cung của Cao Nguy, Lý Đạt và các học giả đều dùng đến thạch kiến xuyên.
Vương Hựu Bình và cộng sự dùng 20g thạch kiến xuyên mỗi ngày, sắc trong 30 phút, gạn lấy dịch dùng dần. Cách dùng: lấy miếng gạc thấm dịch, đắp bên ngoài kết hợp với máy nhiệt trị liệu CFT6100 để điều trị tăng sản tuyến vú. Trị cho 90 trường hợp, 89 trường hợp khỏi, 1 trường hợp có hiệu quả, đạt tỷ lệ 100%.
II. Bệnh về đường tiêu hóa:
Trong điều trị chứng loạn sản niêm mạc dạ dày, thạch kiến xuyên được dùng để hành khí, hoạt huyết, hóa đàm, kiêm thanh uất nhiệt, hiệu quả chữa bệnh rất rõ rệt.
Điều trị ung thư dạ dày: “Đàm ứ hỗ kết là nhân tố gây bệnh chủ yếu của bệnh ung thư dạ dày, cho nên trong điều trị phải đồng thời điều trị hóa ứ hóa đàm. Chúng tôi thường dùng Hải tảo ngọc hồ thang (ngoại khoa chính tông)” và tam lăng thang (tuyên minh luận phương) gia giảm biến hóa vận dụng công đàm lấy hải tảo, côn bố, phục linh, bán hạ, trục ứ lấu tam lăng, nga truật, thạch kiến xuyên, nhũ hương, một dược.
Theo tài khoản chính thức của Chonger Notes, có tài liệu báo cáo rằng để điều trị ung thư thực quản, 60-120g Đông lăng thảo, 30-60g thạch kiến xuyên, 30-60g đằng lê căn, 30-60g bạch hoa xà thiệt thảo ( hoặc 6g bán chi liên) thường được sử dụng.
III. Can bệnh
Các báo cáo lâm sàng của thạch kiến xuyên điều trị viêm gan cấp tính và mãn tính được ghi lại trong “Toàn quốc trung thảo dược hối biên” và “trung dược đại từ điển”. Các vị thuốc thanh nhiệt, giải độc thường được Từ Cảnh Phan sử dụng trong điều trị viêm gan mãn tính là: bồ công anh, phụng mao thảo, tử thảo, hạ khô thảo, thạch kiến xuyên, bán chi liên, bại tương thảo.
Kinh nghiệm chẩn đoán và điều trị xơ gan cổ trướng của Cố Phi Vinh, dùng phương pháp thực tỳ bổ can, hóa trệ lợi thủy: Tiêu bạch truật, sao đảng sâm, đương quy, sao xích thược, thạch kiến xuyên, đại phúc bì, địa cô lâu, đại ôn trung hoàn, trạch tả, mộc hương, trần hồ lô, trọc duân, kiện tỳ bổ can, hóa trệ lợi thủy, và hành khí hoạt huyết.
Chế phẩm thạch kiến xuyên
Một số phụ phương – PHỤ KHOA
- Xích bạch đới hạ: Thạch kiến xuyên 30g, sắc uống, mỗi ngày một tễ, uống liên tục 5-7 ngày.
- Ung thư cổ tử cung: Thạch kiến xuyên, mộ đầu hồi, lục nguyệt tuyết mỗi thứ 30g, dùng tươi. Thiên hoa phấn 10g, hương phụ sống 15g. sắc uống, mỗi ngày 1 tể, uống liên tục 15-20 ngày là một liệu trình.
- Viêm gan vàng da cấp tính: Thạch kiến xuyên 30g, nhân trần 25g, hổ phách 20g, địa nhĩ thảo 15g, sắc uống, mỗi ngày một tễ, 5-7 ngày là một liệu trình.
- Tê liệt thần kinh mặt: rễ tươi thạch kiến xuyên 30g, rửa sạch thêm gạo tẻ và đường nâu, nghiền nhỏ đắp lên vùng mặt bị đau. Uống trong 15g thạch kiến xuyên với 15g lục nguyệt tuyết, sắc uống mỗi ngày một tể, 5-7 ngày là một liệu trình.
- Thống kinh: Thạch kiến xuyên 30g, chế hương phụ 9g, sinh khương 3 lát, đại táo 5 quả, uống trước kinh 7 ngày, chia 2 lần, mỗi ngày một tể, uống liên tục 5-7 ngày là một liệu trình.
VỚI KỲ VỌNG CÁC THẾ HỆ TIẾP NỐI CỦA ĐÔNG Y NÓI CHUNG VÀ ĐÔNG Y CỦA NGƯỜI AN NAM NÓI RIÊNG SẼ SÁNG TỎ HƠN VÀ PHÁT TRIỂN HƠN. TẤT CẢ VÌ MỤC TIÊU CHĂM SỨC KHỎE CỦA BÁ TÁNH, CHÚNG TÔI KHÔNG GIỮ BẢN QUYỀN NHỮNG BÀI VIẾT TRÊN WEB CHO RIÊNG MÌNH. QUÝ VỊ ĐỘC GIẢ CÓ THỂ CHIA SẺ VÀ GHI RÕ NGUỒN. XIN CẢM ƠN
