NIỀM TIN TRONG THỜI BUỔI BÙNG NỔ THÔNG TIN
Bạn thực sự hiểu những thứ bạn tin tới mức nào? Nguồn gốc niềm tin này có thể được kiểm chứng hay không? Giả định nền tảng của bạn là gì? Bạn sẵn sàng sửa đổi niềm tin nếu bằng chứng đổi khác không?
Bạn có biết về câu chuyện của Helen Keller, trong cuốn tự truyện The story of My life, niềm tin của cô Giáo Anne Sullivan đóng vai trò quan trọng trong quá trình nổ lực học tập, tạo điều kiện để cô phát triển trí tuệ. Từ khoảnh khắc hiểu được từ “water” đến việc trở thành một học giả, diễn giả nổi tiếng.
Hay bạn còn nhớ về cái chết của triết gia Socrates, khi mà niềm tin của đám đông, của cộng đồng Athens trở thành mũi dao, trở thành liều thuốc độc để tiêu diệt chân lý, trở thành rào cản để ngăn chặn con đường tìm đến chân lý.
Và giờ đây khi mình đưa ra một thông tin bất kỳ, ví như nên tiêm vaccin vì lợi ích phòng bệnh cho cá nhân và cộng đồng/ hoặc không nên tiêm vaccin và đó là một trò lừa đảo?
– Bạn sẽ tin cái nào?
– Bạn tin vì “biết”, “hiểu” và có “chánh kiến” thực sự?
– Bạn tin vì nổi sợ (sợ mắc bệnh, sợ lây nhiễm cho cộng đồng hay bạn đang sợ tác dụng phụ, sợ bị kiểm soát, sợ thành con cừu của big pharma? Bác sĩ đang là tay sai cho một hệ thống…)
Hay ở một ví dụ khác, mình lại nói “chúng ta đang bị dẫn dắt, có một sự thật được che dấu … trái đất thực ra là một “đĩa phẳng”, nếu bạn chọn tin, thì bạn đang vì điều gì?
– Bạn cảm để thấy mình đặt biệt, để có bản sắc? hay để tham gia một cộng đồng? bạn cảm thấy an toàn với hệ niềm tin đó?,
– Bạn cảm giác mọi người bị ru ngủ, bạn mới là người “thức tỉnh”?
Nếu không phải mình, mà là một tu sĩ nào đó khuyên bệnh nhân đái tháo đường bỏ phác đồ và thực dưỡng, hay một diễn viên nào đó ăn giun đất để điều trị covid, hay những người có danh xưng thật Linus Pauling – vitamin C liều cao, học vị thật như Andrew Wakefield với trào lưu anti vaccin? Thì liệu bạn tin theo là vì điều gì?
– Vì cá nhân người phát ngôn (người nổi tiếng với sức ảnh hưởng lớn, người có địa vị, có chuyên môn … .)
– Vì người đó được đám đông tin tưởng, ủng hộ?
Chung quy lại, điều mình muốn nói ở đây là đứng trước một thông tin, trước khi vội vàng tin, bạn cần chậm lại một chút, tự đặt câu hỏi rằng tại sao mình tin điều đó? Niềm tin của mình xuất phát từ đâu?
– Từ cảm tính hay xuất phát từ mong cầu truy tìm chân lý
– Niềm tin đó có bị khép kín không?
– Niềm tin của mình được hình thành từ ai (có yếu tố sùng bái cá nhân không), truyền thống hay lịch sử phía sau là gì (có sự bảo thủ ở đây không), đã kinh qua trải nghiệm cá nhân chưa ( có sự suy diễn từ cá nhân sang cộng đồng không ), quan sát khách quan với cộng đồng chưa ( có phải đó là hiệu ứng đám đông hay tâm lý bày đàn không), cảm xúc lúc đó là gì (phải chăng niềm tin đó khiến bạn cảm thấy được an toàn, hy vọng … .), có lợi ích gì (có thực dụng không?), hệ thống là gì (có bị thể chế hóa không), có nền tảng khoa học và được kiểm chứng không, có bị cuồng tín không? Hay đó là trực giác không kiểm chứng … .
Niềm tin là một công cụ của nhận thức, không phải vũ khí của cảm tính hay áp lực tập thể và nhiệm vụ của chúng ta là phải biết cách sử dụng công cụ đó cho tốt nhất, phát huy hết giá trị tốt đẹp của nó, nó chỉ đáng tin khi được soi xét khoa học, logic và có sự phản biện, sẵn sàng đổi mới khi có bằng chứng mới thuyết phục hơn.
Khi đặt niềm tin dưới sự phản tỉnh và kiểm chứng thường xuyên, chúng ta có thể biến niềm tin thành kiến thức vững chắc và bước đi vững chắc hơn trên con đường khám phá và chinh phục chân lý.
