HÀ MÔ DU [蛤蟆油Hámáyóu] một loại thuốc được lấy từ ống dẫn trứng của con Cóc cái thuộc họ Ếch nhái (Ranidae) từ Quế Lâm Trung Quốc có tên khoa học là Rana temporaria chensinensis David
Tên gọi khác: Điền kê du, Cáp thập mô du; Cáp sỹ mô du; Ba la oa du; Còn gọi Thiềm tô du.
Tính vị, quy kinh: vị cam, hàm, tính bình, quy vào hai kinh: phế, thận.
I. CÔNG NĂNG VÀ CHỦ TRỊ
- Công năng: bổ thận ích tinh, dưỡng âm nhuận phế, khí lực cường tráng, bổ hư chống bệnh suy dinh dưỡng.
- Chủ trị: Có thể dùng để điều trị các chứng: thương huyết hao khí sau khi bệnh và hậu sản, hư nhược gầy yếu, ho lao khạc ra máu do thận suy đạo hãn và phế thận âm thương gây ra. Còn bổ cả âm dương, có thể dùng cho các chứng: thận hư tinh khuy, liệt dương tử cung lạnh… .
- Nghiên cứu hiện đại dùng để điều trị các chứng: thần kinh suy nhược thuộc thận tinh khuy hư, lao phổi thuộc phế thận âm hư.
- Bàn luận: mặc dù trong cuốn Thần Nông Bản Thảo thì Hà mô du được liệt vào hàng hạ phẩm, nhưng trong cuốn Lôi Công Bào Chích Luận thì Hà Mô Du được xếp vào loại thượng phẩm. Thực tế lâm sàng Hà mô du có tác dụng của một vị thuốc đại bổ, có thể dùng lâu ngày dành cho hư lao, thử hỏi tại sao lại gọi là hạ phẩm. Ngoài ra, trong món ăn tại các nhà hàng người Hoa, Hà mô du được chế biến để thành món ăn thuộc hàng thượng phẩm.
II. TÁC DỤNG DƯỢC LÝ
1. Tác dụng tương đương hormon giới tính
- Thí nghiệm trên chuột cái cho thấy: hà mô du có thể rút ngắn thời gian thành thục sinh dục của chuột cái, tăng trọng lượng của tuyến túi tinh và tuyến tiền liệt của chuột đực trưởng thành và chuột đực thiến vị thành niên; Tăng mức Estrogen của chuột mô hình lão hóa do D-galactose gây ra. Kéo dài thời kỳ động dục của chuột, tăng chỉ số buồng trứng và tử cung, cải thiện các biến đổi bệnh lý teo của buồng trứng và tử cung, giảm Malondialdehyde (MDA) của buồng trứng và tử cung, tăng hoạt tính của Superoxide dismutase (SOD).
2. Tác dụng tăng cường chức năng miễn dịch
- Dịch hỗn hợp hà mô du 0,033 ~ lg/kg tiêm trong dạ dày có thể tăng cường sự biến đổi của tế bào Lympho ở lách chuột do Concanavalin A (ConA) gây ra. Chiết xuất Etanol của hà mô du 5g/kg và 15g/kg được dùng trong dạ dày để tăng tỷ lệ thực bào và chỉ số thực bào của đại thực bào màng bụng chuột, huyết thanh Hemolysin, và thúc đẩy sự biến đổi của tế bào Lympho T ở máu ngoại vi.
3. Tác dụng tăng cường sức đề kháng không đặc hiệu của cơ thể
- Dầu hà du mô 1~ 3g/kg tiêm trong dạ dày, có thể kéo dài thời gian bơi mang trọng lượng của chuột, giảm nitơ urê huyết thanh và acid lactic trong máu sau khi bơi, và tăng Glycogen gan; Kéo dài thời gian chịu đựng áp suất và tình trạng thiếu ô-xy bình thường của chuột và thời gian sau khi cắt đầu đến khi ngừng thở.
4. Tác dụng chống lão hóa
- Sử dụng Hà mô du có thể làm tăng hoạt động của SOD huyết thanh và Glutathione peroxidase (GSH-Px) ở chuột cái già, đồng thời làm giảm MDA gan và LPO huyết thanh.
5. Tác dụng điều hòa Lipid máu
- Hà mô du được cho vào thức ăn của hoặc sử dụng bằng tiêm vào dạ dày để giảm tổng lượng Cholesterol (TC) và chất béo trung tính (TG) ở bệnh nhân mô hình tăng Lipid máu, và tăng Cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL-C).
6. Tác dụng khác
- Chiết xuất Metanol của Hà mô du và chiết xuất từ dầu được sử dụng trong dạ dày để kéo dài thời gian khởi phát ho ở chuột do Lưu huỳnh đioxit và nước Amoniac đậm đặc, đồng thời tăng bài tiết Phenol đỏ ở chuột và bài tiết đờm ở chuột. Hà mô du được sử dụng tiêm vào dạ dày để tăng trọng lượng cơ thể của chuột bị suy nhược cơ thể do Đại hoàng.
IV. PHỐI NGŨ VÀ CÁCH DÙNG
- Hà mô du phối Hoàng kỳ: hà mô du vị cam tính bình, chuyên bổ thận ích tinh; Hoàng kỳ vị cam tính ôn, chuyên ích vệ cố biểu. Hai loại thuốc kết hợp dùng chung, có thề làm tăng thêm tác dụng bộ thận ích tinh, ích vệ cố biểu. Thích hợp dùng cho ho hen suyễn do phế thận lượng hư, tự hãn đạo hãn…
- Hà mô du phối Cáp giới: Hà mô du chuyên bổ thận ích tinh, dưỡng âm nhuận phế; Cáp giới chuyên bổ phế ích thận, nạp khí bình suyễn. Hai loại thuốc dùng chung với nhau, có thể tăng cường tác dụng bổ phế ích thận, nạp khí bình suyễn. Thích hợp dùng cho hư suyễn mà thận không thể nạp khí.
- Cách dùng:Dùng nhiều ở dạng sắc uống, ngoài ra còn có thể dùng dạng cao đơn hoàn tán… vừa có thể làm thuốc ngâm trong nước, hoặc hầm tiềm để dùng. Thích hợp dùng trước bữa cơm, làm tăng công dụng bổ ích hạ tiêu.
V. LƯU Ý
Đã là thuốc thì bất kể loại nào cũng vậy đều có chỉ định, chống chỉ định. Cho nên không tự ý sử dụng hoặc sử dụng trong thời gian dài mà không có sự hướng dẫn hay tư vấn từ bác sĩ hoặc thầy thuốc có chuyên môn.
- Không dùng cho những người ngoại cảm sơ khởi, đàm thấp khái thấu và bệnh tiểu đường.
- Không thích hợp với những loại thực phẩm tươi sống và nhiều dầu mỡ.
- Theo các báo cáo cho thấy, sử dụng không thích hợp có thể dẫn đến rối loạn hệ thống tiêu hóa như: không thèm ăn, bệnh tiểu đường.
HƯỚNG DẪN LỰA CHỌN HÀ MÔ DU CHẤT LƯỢNG: Thuốc được lấy từ ống dẫn trứng của con cóc cái thuộc họ Ếch nhái (Ranidae) từ Quế Lâm Trung Quốc có tên khoa học là Rana temporaria chensinensis David. Nên chọn những miếng to, đầy đặn, màu vàng trắng, bóng láng, không có dín lớp da mỏng, không có máu và trứng là tốt nhất. Chủ yếu hàm chứa các chất như: Testosterone, Progesterone, Estradiol, Vitamin E, Vitamin A…
