DẤU GAI ĐEN KHÔNG CHỈ ĐƠN THUẦN LÀ TRIỆU CHỨNG
Hội chứng gai đen là tình trạng da dày lên và tăng sắc tố. Nó phát triển ở những vùng có nếp gấp, điển hình nhất là ở nách, sau và 2 bên cổ, ngoài ra còn có thể thấy ở bẹn, nếp gấp bụng … . Tình trạng tăng sắc tố này có ranh giới không rõ ràng, thường liên quan nhất đến bệnh tiểu đường và hội chứng kháng insulin, nhưng nó có thể là dấu hiệu của bệnh ác tính nếu khởi phát nhanh và phân bố lan rộng.
CƠ CHẾ
Nhìn chung, cơ chế hình thành dấu gai đen khá phức tạp, với các yếu tố chủ yếu là sự ĐỀ KHÁNG INSULIN. Từ đó làm tăng insulin lưu thông trong máu, kích thích tăng sản tế bào keratinocytes(TBKRT) (chủ yếu chứa melanin) và nguyên bào sợi. (NBS)
Tế bào Keratinocytes bình thường nhân lên từ lớp sừng dày của da, trong quá trình đó sắc tố melanin được mang vào nhân của chúng. Khi có sự tăng sinh quá mức các tế bào này, do sự tăng insulin ở ngoại biên, làm cho da dày hơn, cũng như đen hơn vì sự gia tăng lượng melanin. Đồng thời sự sản xuất collagen từ nguyên bào sợi cũng tăng lên, dẫn đến sự lắng đọng collagen, khi kết hợp với triệu chứng dày sừng sẽ tạo ra kiểu hình điển hình và cảm giác đặc biệt của dấu gai đen.
Cụ thể:
Tăng sinh nguyên bào sợi (NBS) và tế bào Keratinocytes do:
- Tăng insulin máu => Trực tiếp kích thích thụ thể IGF-1 (insulinlike growth factor-1) trên NBS và TBKRT
- Giảm nồng độ của protein gắn IGF-1 => làm giảm nồng độ IGF-1 tự do trong máu, kích thích thụ thể IGF-1 trên NBS và TBKRT
Những yếu tố trung gian khác kể đến: EGFR, FGFR, androgen.
3 types kháng Insulin gồm:
- Type A – bất thường chức năng của IR.
- Type B – sự xuất hiện của các kháng thể chống lại IR.
- Type C – thiếu sót trong cấu trúc IR. Các thiếu sót đó có thể là nguyên nhân của tăng Insulin ở ngoại vi, do đó dẫn đến hội chứng gai đen.
Ở bệnh nhân béo phì có sự tăng nồng độ insulin để bù trừ thường do thuộc tuyp A. Nồng độ cao của Insulin kích thích IGF-1 receptors ở tế bào keratinocytes, gây sự tăng sinh.
Ở bệnh nhân to đầu chi, có 2 con đường góp phần dẫn đến hội chứng gai đen. Thứ nhất có sự tăng quá cao GH, làm tăng sản xuất IGF-1, kích thích IGF-1 receptor ở tế bào keratinocytes. Thứ hai, có sự đề kháng Insulin, dẫn đến tăng nồng độ Insulin ở ngoại vi, gây sự tăng sinh của các tế bào keratinocytes và nguyên bào sợi.
Một số khối u ác tính có thể dẫn đến hội chứng gai đen, thuộc tuyp B – sản xuất các kháng thể chống lại insulin receptor hoặc sản xuất các yếu tố tăng trưởng như epidermal growth factor, các yếu tố đó góp phần tạo ra các dấu hiệu trên. Dấu gai đen có thể liên quan đến ung thư biểu mô tuyến đường tiêu hóa và ung thư tiết niệu sinh dục như tuyến tiền liệt, vú và buồng trứng.
Ý NGHĨA
Tính phổ biến của hội chứng không rõ ràng và khác nhau rõ rệt giữa các quần thể. Hội chứng gai đen là dấu hiệu có giá trị của tình trạng tăng insulin và kháng insulin ở người lớn và trẻ em. Thêm vào đó, hội chứng gai đen có liên quan mật thiết với các yếu tố nguy cơ của đái tháo đường tuýp 2, và sự tiến triển của hội chứng chuyển hoá, và có tương quan với mức độ béo phì. Nó được xem xét như là 1 yếu tố nguy cơ độc lập cho sự tiến triển của bệnh đái tháo đường. Những nghiên cứu tiếp tục cho thấy hội chứng gai đen như là 1 chỉ số tiên lượng ở trẻ em. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy, ở những bệnh nhân trẻ tuổi (8-12 tuổi) có hội chứng gai đen, hơn 25% có sự thay đổi trong chuyển hóa glucose.
TÀI LIỆU THAM KHÁO
1 Nam SY, Lee EJ, Kim KR et al. Effect of obesity on total and free insulin-like growth factor (IGF)-1, and their relationship to IGF-binding protein (BP)-1, IGFBP-2, IGFBP-3, insulin, and growth hormone. Int J Obes Relat Metab Disord 1997; 21: 355-359.
2 Gardner DG, Shoback D. Greenspan’s Basic and Clinical Endocrinology. 8th edn. New York: McGraw-Hill, 2007.
3 Centurion SA, Schwartz RA. Cutaneous signs of acromegaly. Int J Dermatol 2002; 41(10): 631-634.
4 Ellis DL, Kafka SP, Chow JC et al. Melanoma, growth factors, acanthosis nigricans, the sign of Leser-Trelat, and multiple acrochordons. A possible role for alpha-transforming growth factor in cutaneous paraneoplastic syndromes. N Engl J Med 1987; 317: 1582-1587.
5 Guran T, Turan S, Akcay I, Bereket A. Significance of acanthosis nigricans in childhood obesity. J Paediatr Child Health 2008; 44: 338-341.
